Borsada Opsiyon Piyasası İşleyişi

Bu yazıyı ele alım sebebim şuan için sınırlı sayıda yatırımcının konu hakkında bilgi sahibi oluşudur. Ancak oldukça önemli avantajlar, fırsatlar ve tabiki buna bağlı olarak riskler barındıran opsiyon piyasası ile ilgilenenler hızla artmaya başlamıştır. Çağın gerisinden gelmemek için önyargıyla "boşverme"den önce anlamaya çalışalım. Daha önceki yazımda Opsiyonun tanımı, call alım-satım ve put alım-satım dan bahsettiğim için burada tekrara girmeyeceğim.

Başlıyoruz..

Organize (borsa) Opsiyon piyasasında an itibariyle 3 tür sözleşme var. Bunlar; hisse (pay), endeks ve döviz opsiyon sözleşmeleridir. 

Pay opsiyon sözleşmelerinde işlem yapabileceğiniz hisseler şimdilik: AKBNK – EREGL - GARAN – ISCTR – SAHOL - TCELL – THYAO – TUPRS – VAKBN – YKBNK-ARCLK - EKGYO – HALKB – KCHOL – KRDMD-PETKM – PGSUS – SISE – TOASO - TTKOM

Endeks Opsiyon sözleşmesi ise BIST30 endeksidir.

Döviz opsiyon sözleşmelerinde ise şimdilik maalesef sadece DolarTL  yer alıyor. Bu yazıda fazla kafa karışıklığı olmaması adına ve likiditenin yeterli olmasından (her daim 1 milyon dolara kadar işlem yapabilirsiniz ve spread'i makul sayılır) ötürü Döviz Opsiyon Sözleşmesinin kendisinden ve Nasıl işlem yapabileceğinizden bahsetmeye çalışacağım. Vergisinden stratejilerine herşeyi kalemim tükenmediği sürece aktaracağım. 

  

Yukarıdaki bilgileri kısaca yorumlamak gerekirse her bir sözleşmeyle 1.000 USD'lik işlem yapmış oluyorsunuz. Her an tahtada 1.000 USD lik ALIŞ ve satış var. Yani 1 milyon USD'ye kadar işlem yapabiliyoruz. OTC piyasada sözleşme sonunda DolarTL opsiyonun gerçekleşip gerçekleşmediği saat 14:00 teki referans kurla belirlenirken, Borsa'da saat 15:30'daki fiyat referans alınır. İçinde bulunduğunuz ay ve sonraki ay için vadeler bulunmakta. 

Opsiyon piyasası spekülatif kazanç elde etmek için kullanılabileceği gibi korunma (hedge) amaçlı da kullanılabilmektedir. 

Opsiyon Piyasasında İşlem

Örnek

29.09.2017 vadede USDTRY 3.60 Call SATIŞ fiyatlaması

Not1: Açılan pozisyon için vade sonu beklenmek zorunda değil. Vadesinden önce kar/zarara göre her an ters işlem ile pozisyonu kapatabilirsiniz. Bu anlamda future (Vadeli İşlem Sözleşmleri VİS) dan farkı yok.

Siz yatırımcı olarak Dolar'ın son dönemdeki hareketlerini gözlemleyerek 3.60 seviyesini aşamayacağına inanıyorsunuz. 3.60 üstüne gidemeyeceğini düşünen yatırımcı opsiyon piyasasında (spot fiyat: 3.5300)

USDTRY 31.10.2017 vade ve 3.6000 call satış için indikatif fiyat;

Bid: 18.60 TL ancak 18,50 TL olarak ele alalım (her bir kontrat için kazanılacak prim tutarı)

1 milyon USD'lık işlem için 1000 kontrat (1 kontrat=1000 USD) 18.50 fiyat ile satar. 

18.50*1000=18.500 TL prim kazanır. 

Not2 (TEMİNAT): VİOP'ta future kontratlarda işlem yapanlar standart bir teminata alışkındırlar. Örneğin 1 kontrat dolar için sizden 180 TL, 1 kontrat endeks için 1025 TL istenir. İkinci bir Emre kadar bu teminat tutarları değişmez. Ancak opsiyon piyasası daha karmaşık olduğundan risk ölçen makineler standart bir teminat tutarındansa değişen teminat tutarları belirler. Kabaca yukarıda işlem için bulundurulacak tutar 120-140 bin TL civarıdır.   

Yani; 130 bin TL teminat ile USDTRY 3.60 call satış opsiyonu pozisyonundan dolayı 18500 TL'lik prim (bazı maliyetlerin kazançtan düştüğünü göreceğiz) ertesi gün hesabınıza geçer. 

Devam edelim..

 İşlem maliyetleri

1. Komisyon oranı * İşlem hacmi = 

(Onbinde5)*(3.60*1000*1000)=1800 TL

2. BSMV=Ödenen komisyon*BSMVoranı

(1800TL*yüzde5)=90 TL

3. İhmal edilebilir ilk takas masrafı (kuruş)

Son durumda 

18500 TL - 1800 TL - 90 TL = 16610 TL net kazanç

Senaryo1) Vade sonunda USDTRY < 3.6000

Hiçbir sorun yok, öngörünüzde haklıydınız 16.610 TL ile bu pozisyondan çıktınız. (Kârdan %10 stopaj vardır.)

Senaryo2) Vade sonunda USDTRY=3.63 olursa

(3.63-3.60)*(İşlem Hacmi)= 0.03*1000*1000=30.000 TL zarar

Diğer maliyetler;

Vade sonu geldiğinden dolayı kapanan işlemlerde, ekstra komisyon yok.

İkincil takas masrafı: Kontrat başına 50 kuruş +BSMV=1000*0.50 + BSMV= 525 TL

Net 30.525 TL zarar ve bu zararına karşın pozisyona girdikten Sonra ertesi gün hesabınıza geçen prim kazancınız vardır. 

Senaryo3) Vade içinde pozisyon kârda kapanırsa

USDTRY vade içinde beklediğiniz yönde hareket ettiğinde vade sonunu beklemeden ters işlem ile kapatabileceğimizi belirtmiştik.

USDTRY spot 3.55 olduğunda USDTRY 3.6000 CALL alış fiyatı: 5.00 TL olsun. 

İşlem maliyeti: 

İşlem maliyetleri

1. Komisyon oranı * İşlem hacmi = 

(Onbinde5)*(3.60*1000*1000)=1800 TL

2. BSMV=Ödenen komisyon*BSMVoranı

(1800TL*yüzde5)=90 TL

3. İhmal edilebilir ilk takas masrafı (kuruş)

4. Ödenen prim: Bid*kontart adedi= 5.00*1000=5000 TL

Diğer işlem maliyetleri eksi olmak kaydıyla;

Sonuç; 18500 TL alınan prim - 5000 TL ödenen prim kadar kazancınız olacaktır.

(VERGİ: Elde edilen kazançtan %10 stopaj)

Bir sonraki bölümde bir opsiyon stratejisi ile uygulamalı örnek yapacağız.. 

Gram Altın Analizi: Siyasetin Dediği Olur!..

Daha önce ons bazında Altın analizi bir kaç kez yaptım, bu defa gram/TL cinsinden altın analizi yapmak istedim. Çünkü gram bazında incelendiğinde biraz daha farklı detaylar ön plana çıkmakta. Özellikle Dolar/TL'nin seyri fiyatlamaya doğrudan etki etmektedir. Bu noktada analizimize iki açıdan bakacağız.

Bunlardan ilki Ons bazında Altın analizi, ikincisi ise Dolar/TL analizi olacak. Altının onsu geçtiğimiz hafta tarım dışı istihdamın ummadık şekilde 200 binin oldukça altında 74 bin olarak açıklanması "acaba tapering de agresif olunamayacak mı" algısı yarattı ve 1250 dolara yakın seviyeden kapanış yaptı. Söz konusu yükseliş daha öncede belirttiğim üzere 1270 civarında bulunan direnci aşmamasından dolayı anlamlı bulmuyorum. Daha doğrusu yukarı yönlü trend başladı demek için yeterli değil. Altına olan fiziki talebin de kısmen arttığı bir ortamda hala tapering ile gelen tepkilerin bu denli cılız olması, neden uzun zamandır Altın için karamsar olduğumu kısmen ifade ediyor. "Tapering'de azaltım yavaşlayacak" iyimserliğiyle yükselen Altın'a da bu anlamda ne kadar güvenilebilir ki? Dolayısıyla 1200-1220 civarındaki desteği önemsemekle beraber Altın için karamsarlığımı koruyorum ve Altın'ın 1200-1270 arasında dalgalanacağı varsayımıyla hareket ediyorum. 

Gelelim ikinci aşamaya.. Dolar/TL'nin seyrinin gram Altına doğrudan etki ettiğini söylemiştim. Birazdan kullanacağım ifade çok önemli: dolar endeksindeki harekete paralel şekilde dalgalanan Dolar/TL'nin fiyatlamaya bir etkisi olmaz. Böyle bir durumda ons Altın nereye giderse gram Altın'ın da o yönde gitmesi beklenebilir. Yani biz Dolar/TL'yi incelerken "dolar endeksinden hangi yönde ne kadar şiddetle sapma gösteriyor?" sorusunun cevabını arıyor olacağız. Dolayısıyla TL'deki negatif yada pozitif ayrışmalar önem arz ediyor. 

Kurun üzerinde bilindiği üzere siyasi gerginliğin ve taperingin baskısı var. 2 faktörde kuru yukarı doğru itiyor. Tapering yönlü baskıyı ayrı bir kefeye koymak gerekiyor. Ayrıca incelemeye de gerek yok. Çünkü taperingin etkisi sadece TL'yi değil, dolara karşı diğer tüm para birimlerini etkiliyor. Bu da dolar endeksi üzerinde yukarı yönlü etki yaratmakta olup, zaten ons bazında incelediğimiz Altın fiyatlamalrının içinde bulunuyor. Yukarıda da vurguladığım gibi bizi asıl ilgilendiren TL'nin dolar endeksinden negatif ya da pozitif ayrıştığı noktaların tespitini iyi yapmak. Bu açıdan bakınca tüm değişkenlerin bizi tek yöne götürdüğünü görüyoruz: Siyasi gerginlik!.. Sürekli rekor kıran kurun en büyük destekçisi .. Bir de buna TCMB'nin zayıf hamleleri de eklenince TL'deki değer kaybı had safhaya çıktı. Tam da bu sebeplerle diğer para birimlerine kıyasla TL Dolara karşı çok daha fazla değer kaybetti.

Bunun sonucu olarak gram Altın'da yükselişler gözlendi. 86'nın üzerine çıktık. Bundan sonraki dönemde ons Altın'da yataylaşmanın devam edeceğini öngördüğümden dolayı, dolardaki tahminlerin önem arz ettiğini belirtmeliyim. Siyasi gerginlik son noktaya geldi mi? En kötüsünü gördük mü? Yoksa seçimler öncesi henüz herşey daha yeni mi başlıyor? İşte bu sorulara ben cevap verip, sizin değerli düşüncelerinize yön vermek istemiyorum. Sadece vereceğiniz cevabın gram Altındaki etkilerini açıklamak isterim. Eğer henüz herşey daha yeni başlıyorsa, gram Altın'da hikaye bitmiş sayılmaz 3 ay içinde 1220 desteği kırılmadıkça 90 TL'yi görmemek neredeyse imkansız. Yok eğer daha fazla negatif ayrışamayız diyorsanız ve artık bu gerginliğin daha da büyümesi sizce mümkün değilse 80-87 gram/TL arasında dalgalanmanın devam etmesi yüksek ihtimal. Siyasi gerginliğin sona erme ihtimalinde dahi Dolar TL'de 2.06'nın altını beklemiyor olmam gram Altın'da 80 desteğinin güçlü kalacağına olan inancımın temelinde yatan ana sebeptir. 

Yukarıdaki analizimde öngörülerim ve yaptığım tahminlerden daha önemli olan kısımlar, gram Altına bakış açısının nasıl olması gerektiği ile ilgili olan kısımlardır. Buna daha fazla önem vermenizi tavsiye ederim. Umarım faydalı bir çalışma olmuştur.. 

Dolar - Altın (Günlük Yorum 10 Ekim)

Dolar/TL Kanal Direncini Kıramadı

Dün Dolar/TL 1.9920'de bulunan alçalan kanal direncini kıramadı ve yükselişler cılız kaldı. Daha önceki kısa vadeli bant olan 1.9880-2.0120'deki hareketlerin artık yerini 1.9800-1.9920 aralığına bıraktığını söylemek mümkün.

2.00 seviyesinin aşılması artık 1.9920 direncinin kırılmasıyla gündeme gelebilir. Aksi halde FED'in Ekim ayında da azaltım yapmayacağı beklentisi ile TL değer kazanmaya devam edebilir. Dolar kuru için teknik göstergeler de bu dönemde temel verilerle uyumlu hareket etmektedir. Çok kısa vadede sabah saatlerinde meydana gelen teknik aykırılık bugün 1.9900’a yeni bir çıkış olabileceği izlenimi yaratıyor.

Altın (ONS) 

Altın, 1320-1330 aralığında dalgalandığı dönemde 1330'da bulunan direncini çok defa denemesine rağmen kıramayınca dün teknik olarak düşüş yaşadı. Dün 1322'den güne başlayan altın 1305 desteğini kırdıktan sonra bir sonraki destek seviyesi olan 1290'a oldukça yaklaşarak 1294’e kadar gerileme yaşadı.

Altın bugün 1305’te bulunan direncini aşabiilirse, long pozisyon alnarak 1310-1315 civarı hedef olarak belirlenebilir. Bu durumda 1297 stop olarak belirlenmelidir.

Enflasyon Merkez Bankaları'nın Politikalarına Yön Veriyor

Dün en yüksek %,7.95 en düşük %7.93 seviyelerini gören 2 yıl vadeli gösterge kıymetin bileşik faizi yatay seyir izleyerek günü %7.95’ten kapattı. ABD 10 yıllık tahvil faizleri ise %2.69 civarından işlem görmekte.

Bunun yanı sıra Güney Kore Merkez Bankası ülkedeki tarihi düşük enflasyon seviyesini fırsat bilerek politika faizinde değişikliğe gitmedi. Mayıs ayında da büyümeyi desteklemek için faiz indirimine gidilmişti. Brezilya Merkez Bankası ise  ülke para birimi olan realdeki değer kaybının enflasyon üzerindeki baskısından dolayı 5.kez faiz arttırımına gitti.

Dolar-Altın-Faiz Analizi - (07 Ekim)

“Geçen haftaki düşüş trendine rağmen haftaya başlarken Dolar/TL’de gözlenen yükselişle beraber kısa vadede 2.0100 hedef olarak görülebilir.

Altın’da ise teknik olarak geçen hafta değindiğim OBO (omuz-baş-omuz) formasyonu, aşağı yönlü trend, yükselişlerin orta-uzun vadeli düşüş trendlerinde son bulması ve kritik dirençlerin aşılamaması görünümün hala negatif olduğunu gösteriyor.”

Altın (ons)

Geçen haftanın ilk günleri Altın için aşırı volatil hareketlere sahne olurken, haftanın kapanışına doğru Altın'da durulma gözlendi ve 1300 doların üzerinde 1310’dan kapanış gerçekleşti.  1290-1325 bandı oldukça önem kazandı. Bu hafta için yine bu bandın önemli olacağını ve herhangi bir kırılma da her iki yönde de sert hareketler gözlenebileceğini düşünüyorum.

Teknik olarak geçen hafta değindiğim OBO (omuz-baş-omuz) formasyonu, aşağı yönlü trend, yükselişlerin orta-uzun vadeli düşüş trendlerinde son bulması ve kritik dirençlerin aşılamaması görünümün hala negatif olduğunu gösteriyor.

Faiz 

Geçen hafta tahvil bono piyasasına talebin arttığı gözlendi. ABD'de riskli varlıklara olan eğilimin azalmaya başlaması ile 10 yıllık tahvil faizleri %2.65 civarındaki seviyelerini korurken, iç piyasamızda da tahvil-bono piyasasında önceki aylara nazaran hacimdeki artış önemli. Özellikle Türkiye'de 2 yıl vadeli gösterge kıymetin bileşik faizinde %8.30-8.40 civarı seviyeler oldukça olumlu algılanmaktadır.

Dolar/TL

Geçtiğimiz hafta yataya yakın seyir izleyen Dolar/TL'deki söz konusu sakinlik kurlarda görülmesi istenen istikrar için önem arz ediyor. Dolarda tüm yükselişlerin sınırlı kalmasında ise dolar endeksinde (DXY) son 8 ayın en düşük seviyelerinin görülmesinin önemli etkisi vardı.

Geçen hafta önemli destek olarak belirttiğim 1.9880'den destek bulan Dolar/TL, bu sabah bankalar arası piyasada 2.00 seviyesine oldukça yaklaştı ve 1.9950 civarından işlem görüyor. Geçen haftaki düşüş trendine rağmen haftaya başlarken dolar kurunda gözlenen bu yükselişle beraber kısa vadede 2.0100 hedef olarak görülebilir.

Günlük Altın-Dolar Analizi

Altın (ONS)

Orta vadede düşüş, kısa vadede yükseliş kanalı içerisinden hareket eden Altın dün ons bazında kısa vadeli yükseliş kanalını kırdı ve çok kısa sürede 1290 seviyesine kadar indi. Ancak bu noktadan itibaren orta vadeli alçalan kanalın alt bandı destek oldu ve 1300 seviyesine doğru anlık ataklar gözlendi. Kısa vadeli kanalımız kırıldığından dolayı artık dikkat edilmesi gereken orta vadeli kanaldır. Bu kanal 1280-1340 geniş bandını işaret etmektedir ve en önemli destek ve direnç seviyesi olarak göz çarpmaktadır. Daha kısa vadeli trade yapmak isteyen yatırımcıların ise dikkat etmesi gereken diğer dirençler 1295 ve 1305 iken, 1290’ın kırılmasıyla 1270 civarına kadar geri çekilme gözlenebilecektir.

Dolar/TL

Bankalar arası piyasada dün 2.0164 seviyesinden açılış yapan Dolar/TL gün içinde satışlar ile karşılaşsa da 2.00 desteğinden tepki geldi ve en düşük 2.0036 seviyesi görüldü. Ayrıca dün TCMB 180 milyon dolarlık döviz satım ihalesi açtı. Bugün ise bankalar arası piyasa kapandıktan FX piyasasını yakından etkilemesi beklenen FED Başkanı Ben Bernanke’nin konuşması takip edilecektir. Şuan 2.0162’den işlem gören dolarda 2.00 seviyesinin iki kez test edilmesine rağmen kırılamamış olması yükselişe dair sinyal olarak yorumlanabilir.

Kokteyl Partisi Teorisi- Borsa'nın Yönü

Bernanke'den Piyasaya Doping

Dün Bernanke'nin teşvikleri devam ettireceği algısı oluştu ve Altın Ons bazında 1300 sınırına yaklaştı, TCMB'nin 1.3 milyar dolar döviz satışlarında kılı kıpırdamayan, aksine nazire yaparcasına 1.96'ya yükselen Dolar/TL 1.92'ye kadar geriledi. Bu vesileyle Bernanke'nin görev süresinin 2014'ün Ocak ayında bittiğini hatırlatmış olalım.

BIST100 de bugün alıcılı bir açılış yaptı ve elbetteki Bernanke'nin söylemleri satın alınacak. Endeks'in 74,000'e kadar da yükselmesi beklenebilir. Peki bu yükseliş kalıcı mı? Artık piyasa döndü denilebilir mi?

BIST100 Ne zaman Yükselecek?

Eğer kafa karıştırıcı birbirinden farklı modellemeler değil de basit ve mucizevi bir formül arıyorsanız buna ihtiyacınız olabilir.

Kokteyl Partisi Teorisiyle Borsanın Yönünü Tahmin Etmek

Borsayla yakından ilgileniyorsanız Peter Lynch ismini daha önce duymuş olmalısınız. Hayır mı? Peki ya Warren Buffet? Neyse çok önemli değil. Konuya girmeden önce size küçükken belli bir bahşiş karşılığı gazete dağıtan, büyüdüğünde aynı gazete şirketini satın alan ünlü yatırımcı Warren Buffet’dan değil, biraz Peter Lynch’den bahsedeceğim. Kendisi dünyanın en büyük fonlarından Fidelity Magellan’ın başında harikalar yaratan biri. “Borsada Tek Başına” kitabını yazan Lynch’in borsanın yönü hakkında oluşturduğu teori ilginizi çekecektir.

Kokteyl Partisi Teorisi

Borsa yükselme sinyali veriyor- Borsanın bir süredir düşük olduğu ve kimsenin yükseleceğini tahmin etmediği dönemlerde insanlar hisse senetlerinden hiç söz etmez. Konuşmak isteyecekleri en son kişi borsacılar, en son konu ise tabi ki borsa ve hisse senetleridir. Bunun yerine bir dişçi ile konuşmayı ve diş taşı hakkında bilgi almayı tercih ederler. Peter Lynch der ki “on kişi borsacıyla hisse senetleri hakkında konuşmaktan kaçınıp dişçilerle diş taşından söz ediyorsa bilin ki borsa yakında yükselecektir.”

Borsanın düşüş sinyali vermesi ve dikkatli olunması gerektiği durumları da kaleme almıştır Peter Lynch. Kaynak verdiğim kitabı almanızı teşvik edici olmasından diğer iki durumu burada yazmayacağım. Kitap birbirinden ilginç birçok önemli bilgiler içeriyor. İyi okumalar.. 

                                                                                                                          Ar.Uzm.Yrd. Emin Tay