Borsada Opsiyon Piyasası İşleyişi

Bu yazıyı ele alım sebebim şuan için sınırlı sayıda yatırımcının konu hakkında bilgi sahibi oluşudur. Ancak oldukça önemli avantajlar, fırsatlar ve tabiki buna bağlı olarak riskler barındıran opsiyon piyasası ile ilgilenenler hızla artmaya başlamıştır. Çağın gerisinden gelmemek için önyargıyla "boşverme"den önce anlamaya çalışalım. Daha önceki yazımda Opsiyonun tanımı, call alım-satım ve put alım-satım dan bahsettiğim için burada tekrara girmeyeceğim.

Başlıyoruz..

Organize (borsa) Opsiyon piyasasında an itibariyle 3 tür sözleşme var. Bunlar; hisse (pay), endeks ve döviz opsiyon sözleşmeleridir. 

Pay opsiyon sözleşmelerinde işlem yapabileceğiniz hisseler şimdilik: AKBNK – EREGL - GARAN – ISCTR – SAHOL - TCELL – THYAO – TUPRS – VAKBN – YKBNK-ARCLK - EKGYO – HALKB – KCHOL – KRDMD-PETKM – PGSUS – SISE – TOASO - TTKOM

Endeks Opsiyon sözleşmesi ise BIST30 endeksidir.

Döviz opsiyon sözleşmelerinde ise şimdilik maalesef sadece DolarTL  yer alıyor. Bu yazıda fazla kafa karışıklığı olmaması adına ve likiditenin yeterli olmasından (her daim 1 milyon dolara kadar işlem yapabilirsiniz ve spread'i makul sayılır) ötürü Döviz Opsiyon Sözleşmesinin kendisinden ve Nasıl işlem yapabileceğinizden bahsetmeye çalışacağım. Vergisinden stratejilerine herşeyi kalemim tükenmediği sürece aktaracağım. 

  

Yukarıdaki bilgileri kısaca yorumlamak gerekirse her bir sözleşmeyle 1.000 USD'lik işlem yapmış oluyorsunuz. Her an tahtada 1.000 USD lik ALIŞ ve satış var. Yani 1 milyon USD'ye kadar işlem yapabiliyoruz. OTC piyasada sözleşme sonunda DolarTL opsiyonun gerçekleşip gerçekleşmediği saat 14:00 teki referans kurla belirlenirken, Borsa'da saat 15:30'daki fiyat referans alınır. İçinde bulunduğunuz ay ve sonraki ay için vadeler bulunmakta. 

Opsiyon piyasası spekülatif kazanç elde etmek için kullanılabileceği gibi korunma (hedge) amaçlı da kullanılabilmektedir. 

Opsiyon Piyasasında İşlem

Örnek

29.09.2017 vadede USDTRY 3.60 Call SATIŞ fiyatlaması

Not1: Açılan pozisyon için vade sonu beklenmek zorunda değil. Vadesinden önce kar/zarara göre her an ters işlem ile pozisyonu kapatabilirsiniz. Bu anlamda future (Vadeli İşlem Sözleşmleri VİS) dan farkı yok.

Siz yatırımcı olarak Dolar'ın son dönemdeki hareketlerini gözlemleyerek 3.60 seviyesini aşamayacağına inanıyorsunuz. 3.60 üstüne gidemeyeceğini düşünen yatırımcı opsiyon piyasasında (spot fiyat: 3.5300)

USDTRY 31.10.2017 vade ve 3.6000 call satış için indikatif fiyat;

Bid: 18.60 TL ancak 18,50 TL olarak ele alalım (her bir kontrat için kazanılacak prim tutarı)

1 milyon USD'lık işlem için 1000 kontrat (1 kontrat=1000 USD) 18.50 fiyat ile satar. 

18.50*1000=18.500 TL prim kazanır. 

Not2 (TEMİNAT): VİOP'ta future kontratlarda işlem yapanlar standart bir teminata alışkındırlar. Örneğin 1 kontrat dolar için sizden 180 TL, 1 kontrat endeks için 1025 TL istenir. İkinci bir Emre kadar bu teminat tutarları değişmez. Ancak opsiyon piyasası daha karmaşık olduğundan risk ölçen makineler standart bir teminat tutarındansa değişen teminat tutarları belirler. Kabaca yukarıda işlem için bulundurulacak tutar 120-140 bin TL civarıdır.   

Yani; 130 bin TL teminat ile USDTRY 3.60 call satış opsiyonu pozisyonundan dolayı 18500 TL'lik prim (bazı maliyetlerin kazançtan düştüğünü göreceğiz) ertesi gün hesabınıza geçer. 

Devam edelim..

 İşlem maliyetleri

1. Komisyon oranı * İşlem hacmi = 

(Onbinde5)*(3.60*1000*1000)=1800 TL

2. BSMV=Ödenen komisyon*BSMVoranı

(1800TL*yüzde5)=90 TL

3. İhmal edilebilir ilk takas masrafı (kuruş)

Son durumda 

18500 TL - 1800 TL - 90 TL = 16610 TL net kazanç

Senaryo1) Vade sonunda USDTRY < 3.6000

Hiçbir sorun yok, öngörünüzde haklıydınız 16.610 TL ile bu pozisyondan çıktınız. (Kârdan %10 stopaj vardır.)

Senaryo2) Vade sonunda USDTRY=3.63 olursa

(3.63-3.60)*(İşlem Hacmi)= 0.03*1000*1000=30.000 TL zarar

Diğer maliyetler;

Vade sonu geldiğinden dolayı kapanan işlemlerde, ekstra komisyon yok.

İkincil takas masrafı: Kontrat başına 50 kuruş +BSMV=1000*0.50 + BSMV= 525 TL

Net 30.525 TL zarar ve bu zararına karşın pozisyona girdikten Sonra ertesi gün hesabınıza geçen prim kazancınız vardır. 

Senaryo3) Vade içinde pozisyon kârda kapanırsa

USDTRY vade içinde beklediğiniz yönde hareket ettiğinde vade sonunu beklemeden ters işlem ile kapatabileceğimizi belirtmiştik.

USDTRY spot 3.55 olduğunda USDTRY 3.6000 CALL alış fiyatı: 5.00 TL olsun. 

İşlem maliyeti: 

İşlem maliyetleri

1. Komisyon oranı * İşlem hacmi = 

(Onbinde5)*(3.60*1000*1000)=1800 TL

2. BSMV=Ödenen komisyon*BSMVoranı

(1800TL*yüzde5)=90 TL

3. İhmal edilebilir ilk takas masrafı (kuruş)

4. Ödenen prim: Bid*kontart adedi= 5.00*1000=5000 TL

Diğer işlem maliyetleri eksi olmak kaydıyla;

Sonuç; 18500 TL alınan prim - 5000 TL ödenen prim kadar kazancınız olacaktır.

(VERGİ: Elde edilen kazançtan %10 stopaj)

Bir sonraki bölümde bir opsiyon stratejisi ile uygulamalı örnek yapacağız.. 

Dolar'ı Ateş Bastı

Dolar/TL (USDTRY)

TCMB'nin döviz satım ihalelerine yüksek talep gelmeye devam ederken, şimdilik kurun ateşini söndürmeye de yeterli olamadı. 2.0510-2.0320 bandında yatay hareket edeceğini düşündüğüm Dolar/TL, dün bankalar arası piyasada en yüksek 2.0560'tan işlem gördü. FX piyasasında ise 2.0599 görüldü. 

Gün içinde 2.0420'in altına ise hiç inmeyerek günü 2.0511 seviyesinden kapattı. 2.0420 desteğini takip ederek 2.0570-2.0600 dirençlerindeki tepkiye odaklanmak gerektiğini düşünüyorum. 2.06’nın kırılması durumunda alımlar anlık hız kazanabilir. Böyle bir durum ortaya çıkarsa kısa vadede satış fırsatı olarak değerlendirilmelidir. 

Dün Endonezya Merkez Bankası da beklenmedik (!) bir şekilde 25 bp faiz indirimine gitti. Olası risklere karşı gelişmekte olan ve aynı sınıfta olduğumuz ülkeler arasında faiz silahını kullanmayarak önlem almaya çalışan ender piyasalardan biri olduk. Bugün cari açık rakamı açıklanacak. Beklentinin üzerinde bir açık piyasada kırılganlığımızın da boyutlarını gözler önüne sereceğinden bu durum borsayı olumsuz etkileyebileceği gibi, dövizde de yükselişe sebep olabilecektir. 

Merkez Bankası, dün düzenlediği döviz satım ihalesinde 160 milyon dolarlık satım yaptı. İhalede teklif tutarı 336 milyon dolar olurken, ortalama fiyat 2.0476 TL seviyesinde oluştu. TCMB bugün saat 16.30´da yapacağı döviz satım ihalesi tutarını minimum 160 milyon dolar olarak açıkladı. Ayrıca 18-19 Kasım´da iki günlük ek parasal sıkılaştırma (EPS) uygulayacağını ve en az 100´er milyon dolar tutarında döviz satım ihalesi açacağını da duyurdu.

Altın ve Dolar Başını Yukarı Kaldıramıyor

Dolar/TL

Hafta başından bu yana Dolar/TL'de takip ettiğimiz alçalan kanal direnci içerisinde hareket devam etmekte ve TL, Dolar'a karşı değer kazanmaktadır. Orta vade için kanalın alt bandı 1.9570'i işaret etmektedir ve düşüşün devam etmesiyle bu seviyenin görülme ihtimalinin arttığı kansındayım. Bugün için yataya yakın hafif düşüşün önceki günlere benzer şekilde devam etmesi beklenebilir. 1.9680 seviyesi 1.9570’e doğru yol alan Dolar/TL’nin önündeki en önemli destek seviyesidir.

Daha önce de belirttiğimiz üzere tahvil alımının mevcut seviyede bir süre daha devam edeceği beklentisi önem kazandı ve bu beklentiyle dolar endeksi (DXY) hızla aşağı yönde yol alırken, TL de önce negatif ayrıştı sonrasında ise bu düşüşle uyumlu olarak değer kazandı.

Altın (ONS)

Dün teknik olarak ana düşüş trendlerinin kırılmamış olmasına rağmen kısa vadede 1305'in üzerinde long açılabileceğini ve bu durumda 1310-1315 aralığının hedeflenebileceğini belirtmiştik. Altın gün içinde en yüksek 1311 seviyesini görmesine karşın, uzun aradan sonra satışların da artmasıyla beraber tekrar 1290 desteğinin altına sarktı ve en düşük 1283 seviyesini gördü.

ABD'de dün borç tavanı için Cumhuriyetçiler'in Demokratlar'a 6 haftayı kapsayan geçici bir çözüm paketi sunması piyasada gerginliğin azalmasına, hisse senedi piyasasına olan ilginin artmasına dolayısıyla Altın'da da satışların artmasına neden olmuş olabileceğini düşünüyorum. Bu yönde atılacak olumlu adımların bundan sonra da Altın'da satışlara sebep olduğuna tanıklık edebiliriz. Şuan 1295 civarında bulunan altın için önemli destekler 1276 ve 1290 civarındadır.

Tahvil - Bono Piyasaları

2 yıl vadeli gösterge tahvilin bileşik faizi dün en düşük %7.93 en yüksek %8.05 seviyelerini görerek %7.98’den kapanış yaptı. Henüz %8 seviyesinin altında faizin kalıcı olduğunu söylemek için erken olduğunu düşünüyorum.

ABD 10 yıllıkları da hala makul seviyelerden işlem görmekte. Borç tavanına geçici çözümün büyük olasılıkla bulunmasıyla beraber ABD 10 yıllıklarında %2.60-2.70 civarındaki dalgalanma devam edebilir.

Dolar - Altın (Günlük Yorum 10 Ekim)

Dolar/TL Kanal Direncini Kıramadı

Dün Dolar/TL 1.9920'de bulunan alçalan kanal direncini kıramadı ve yükselişler cılız kaldı. Daha önceki kısa vadeli bant olan 1.9880-2.0120'deki hareketlerin artık yerini 1.9800-1.9920 aralığına bıraktığını söylemek mümkün.

2.00 seviyesinin aşılması artık 1.9920 direncinin kırılmasıyla gündeme gelebilir. Aksi halde FED'in Ekim ayında da azaltım yapmayacağı beklentisi ile TL değer kazanmaya devam edebilir. Dolar kuru için teknik göstergeler de bu dönemde temel verilerle uyumlu hareket etmektedir. Çok kısa vadede sabah saatlerinde meydana gelen teknik aykırılık bugün 1.9900’a yeni bir çıkış olabileceği izlenimi yaratıyor.

Altın (ONS) 

Altın, 1320-1330 aralığında dalgalandığı dönemde 1330'da bulunan direncini çok defa denemesine rağmen kıramayınca dün teknik olarak düşüş yaşadı. Dün 1322'den güne başlayan altın 1305 desteğini kırdıktan sonra bir sonraki destek seviyesi olan 1290'a oldukça yaklaşarak 1294’e kadar gerileme yaşadı.

Altın bugün 1305’te bulunan direncini aşabiilirse, long pozisyon alnarak 1310-1315 civarı hedef olarak belirlenebilir. Bu durumda 1297 stop olarak belirlenmelidir.

Enflasyon Merkez Bankaları'nın Politikalarına Yön Veriyor

Dün en yüksek %,7.95 en düşük %7.93 seviyelerini gören 2 yıl vadeli gösterge kıymetin bileşik faizi yatay seyir izleyerek günü %7.95’ten kapattı. ABD 10 yıllık tahvil faizleri ise %2.69 civarından işlem görmekte.

Bunun yanı sıra Güney Kore Merkez Bankası ülkedeki tarihi düşük enflasyon seviyesini fırsat bilerek politika faizinde değişikliğe gitmedi. Mayıs ayında da büyümeyi desteklemek için faiz indirimine gidilmişti. Brezilya Merkez Bankası ise  ülke para birimi olan realdeki değer kaybının enflasyon üzerindeki baskısından dolayı 5.kez faiz arttırımına gitti.

ABD Kepenk Kapattı da N'oldu?

Dün ABD'de senato; sağlık reformunun bir yıl ertelenmesi ile ilgili tasarıyı reddetti ve ABD hükümeti kepenk kapatmış oldu. Dün S&P tarafından yapılan açıklamada Borç tavanı sorunu not görünümünü etkilemez dendi. ABD´de federal hükümet memurlarının yaklaşık yüzde 40´ı (yaklaşık 825 bin memur) zorunlu görev bırakacak. Ayrıca ABD'nin bütçe konusundaki anlaşmazlığının günlük maliyetinin 300 milyon doları bulabileceği konuşuluyor. Cuma tarım dışı istihdam verileri dahi yayınlanmayabilir.”

Bu sabah piyasalara baktığımızda havanın ılımlı olduğunu ve herhangi bir sert hareketlilik yaşanmadığını görüyoruz. Dolar kuru sakin, Asya'da panik yok, Altın'da hareketler temiz, ABD vadelileri primli.

Dolayısıyla Bugün Bist100’de de 73500 desteği önemini korumaya devam edecektir. Olası düşüşler 70.000-73500 aralığında alım fırsatı olarak değerlendirilebilir. Ancak önümüzdeki dönemde 70.000’in aşağısı paniğe sebep olur.

Dün ABD'de senato; "Obamacare" olarak bilinen Obama'nın sağlık reformunun bir yıl ertelenmesi ile ilgili tasarıyı reddetti ve ABD hükümeti kepenk kapatmış oldu. ABD hisse senedi endeksleri hükümetin bugün çalışamaz duruma gelebileceği endişesiyle günü ekside kapatmışlardı.

S&P 500 endeksi %0,60 değer kaybederken, Dow Jones % 0,84 kayıpla günü tamamladı. Nasdaq endeksi ise % 0,27 oranında düşüş yaşadı.

S&P: "Borç tavanı sorunu not görünümünü etkilemez"

Borç tavanı endişelerinin gölgesinde S&P'den gelen açıklama piyasaları sınırlı da olsa rahatlattı. Yapılan açıklamada, ABD borç tavanına ilişkin süren tartışmaların ülkenin notunu değiştirmesinin muhtemel olmadığı kaydedildi.

Dün açıklanan Chicago PMI 54 olan beklentilerden daha iyi gelerek 55.7 olarak açıklandı ve 4 ayın zirvesine çıkmış oldu. Bugün ise günün en önemli verisi olarak ISM imalat endeksi öne çıkıyor. Daha önce 55.7 olarak açıklanan veri için beklentiler 52.4-56.5 aralığını işaret ediyor. PMI verilerine benzer olarak ISM imalat endeksinin de 50’nin üzerinde gelmesi genişlemeyi işaret etmektedir.

Harvard Üniversitesi ekonomi profesörü ve eski Ekonomi Danışmanları Konseyi Başkanı Martin Feldstein'a göre Fed´in mevcut politikası ancak 2014 yılında tahvil azaltımının başlayacağını gösteriyor. Dolayısıyla, Feldstein, Fed´in gelecek yıla kadar aylık 85 milyar dolar düzeyindeki tahvil alımlarını olduğu gibi devam edeceğini düşünüyor.

Bank of America (BofA) satış ağırlıklı bir dönem bekliyor.

BofA raporunda geçtiğimiz Cuma itibariyle yatırımcının gerilimin arttığı kaydedildi. Riskli varlıkların baskı altında olduğu vurgulanan raporda tahvil piyasasının tekrar güvenli liman olarak öne çıkabileceği düşünülüyor.  Ayı tarafında 10 yıllıklarda yüzde 2.54-2.46 seviyeleri beklenirken boğa tarafında ise yüzde 2.76-2.78 seviyesi öngörülüyor.

Dolar / TL - (USDTRY) - Analiz

Dolara yatırım yapmak isteyenler ya da sürekli olarak işin gereği olarak döviz borçlusu-alacaklısı konumunda olanlar için USDTRY (Dolar/TL) ‘yi incelemek istedim.

Öncelikli olarak belirtmem gereken konu TCMB’de (T.C. Merkez Bankası) var olan bilgilerin hiçbir finansal kuruluşta olamayacağıdır. Dolayısıyla TCMB Başkanı Sn. Erdem Başçı’nın yıl sonu için hedef gösterdiği 1.92 TL’nin en önemli hedef olduğunu belirtmek gerekir. Ancak bu hedefin doğrudan Sn. Başçı’ya ait olduğunu ve TCMB kayıtlarında böyle bir hedefe yer verilmediğini unutmayalım.

Merkez Bankaları zaman zaman Dövize Sn Başçı’nın yaptığı gibi “sözel” müdahalelerde bulunmakta ve piyasayı bu anlamda speküle edebilmektedir. (Buradaki speküle ifadesi olumsuz algılanmamalıdır).

Teknik olarak incelendiğinde ise 3 kanal dikkat çekmektedir. Her kanal ayrı bir vadeye işaret etmektedir. Yeşil renkli kesik çizgili kanal “Uzun Vade”, beyaz renkli kanal “Orta Vade” ve kırmızı renkli kanal “Kısa Vade”yi göstermektedir. Yatırımcılar, doları, kendi risk profillerine göre ya da elindeki işin niteliğine göre belirttiğim vadelerde takip edebilirler.

Kısa vadedeki toparlanma güçlü görünüyor. FED’in (Amerika Merkez Bankası) tahvil alımlarına 85 milyar dolarla aynen devam etme kararı USDTRY’yi 1.95’in altına düşürdü. Ancak bu karara rağmen Dolar hızla 1.99’a kadar yükseldi. Şuan 1.9880’den işlem gören Dolar’ın kısa zamanda tekrar 2 TL’nin üzerine çıkması muhtemel. Ancak mevcut seviyede 200 saatlik değişken hareketli ortalama direnci var. 1.9730 ise en yakın destek olarak göze çarpıyor.

Orta vadede Başçı’nın sözel müdahalesi ve Dolar’ın diğer tüm para brimlerine karşı değer kaybetmesinin etkilerini gözlemliyoruz. Orta vadede kanal hedefi güçlü toparlanmanın da desteğiyle 2.02 TL’yi gösteriyor. Düşüşlerin ise sınırlı olabileceği izlenimi yaratıyor ve bu durumda 1.9600’nın altına sarkma olması çok muhtemel görünmüyor. 

Uzun vadede ise yönümüz yine yukarı. Doların 2.05 TL’ye uzun vadede (belki yıl sonuna kadar) gelmesi beklenebilir. Ancak uzun vadeli düşünüyorsak TCMB politikalarını da dikkatle takip etmeliyiz. Olası faiz artırımları Uluslar arası Fisher etkisi yaratması beklenebileceğinden yükseliş senaryosunu iptal edebilir ve 1.9500 gündeme gelebilir. TCMB'nin hali hazırda gündeminde faiz artırım kararı bulunmamaktadır. Ayrıca dünyayı dolara boğan FED’in yavaş yavaş bu paraları çekmeye karar verdiğini de unutmayalım. Bu durum da dolara olan talebi arttıracağından 2.05 hedefini kuvvetlendirmektedir.

Özetle;

Kısa vade bant aralığı: 1.9730-2.00

Orta vade bant aralığı: 1.96 - 2.02

Uzun vade bant aralığı: 1.95 – 2.05

Not: Uzun vadede kanalın alt bandı olan 1.95’in çok yakın bir hedef olması dikkatinizi çekmiş olabilir. Bunun kırılması durumunda sırasıyla 1.92 ve 1.90 takip edilmelidir.